2020-ci il üçün müxalifətin seçki taktikası

2020-ci il parlament seçkilərində iştirakla bağlı REAL və AXCP təmsilçiləri arasında müzakirə xoş məcrada getmir. Bu mövzuya iyunda bir yazım vasitəsilə münasibət bildirməyə çalışdım. Əsasən parlament seçkilərində iştirakın vacibliyinə ağırlıq verərək, demokratik qüvvələrin bu prosesə önəm verməsini, əməkdaşlığın vacibliyini, bunlarsız uğurun mümkünsüz olacağını yazmışdım. Əfsus ki, son günlər qızışan müzakirələr hələ də ürəkaçan yöndə inkişaf etmir, xoş niyyət və konkretlikdən məhrum şəkildə cərəyan edir.

Artıq seçkilərin elan olunmasına bir il qalıb və birgə çalışmalar əvəzinə yersiz atmaca və ittihamların, ən əsası getdikcə kəskinləşən qütbləşmənin şahidi oluruq. Ən anlaşılmaz məsələ isə hər iki tərəfin oturub müzakirə edəcəyi mövzuları ictimailəşdirməsidi. Şəxsən mənim üçün bu qarşıdurmada tərəflər arasında heç bir strateji yanaşma fərqi yoxdur. Hakimiyyətə münasibətdə eyni dərəcədə müxalifdirlər. İdeyaloji olaraq da, bu qurumlar arasında ciddi fərq yoxdur. Əsas fərq təcrübə, təşkilatlanma və siyasi liderlikdədi. 
Seçkilərlə bağlı hazırkı müzakirələrə gəldikdə isə 2 məsələni bir-birindən ayırmalıyıq. 
Birincisi, az-çox təcrübəsi olan siyasi fəallara bəllidir ki, Azərbaycan kimi avtoritar ölkədə seçkilər hakimiyyətin dəyişilməsi perspektivindən daha çox hakimiyyətin legitimliyinin yerli və beynəlxalq səviyyədə mübahisləndirilməsi üçün üstün imkandır. Post-sovet məkanında yalnız iki ölkədə – Gürcüstan və Qırğızstanda parlament seçilərinin nəticələrinə etiraz bu ölkələrdə hakimiyyət dəyişikliyi ilə nəticələndi. Bu isə öncədən hesablanmamış siyasi situasiyalar idi. 
İkincisi, Azərbaycan kimi avtoritar ölkədə seçkidə iştirak etmədən də hakimiyyətin legitimliyini şübhələndirməyə yetərli səbəblər var. Yəni hansısa siyasi qüvvə bu hakimiyyətin dövründə seçkilərdə iştirakı mənasız hesab edib, seçkiyə qatılmayacağını bildirirsə, buna qeyri-adi yanaşmağın özü də yumşaq desək savadsızlıq və təcrübəsizlikdi. Amma hazırda bizim ölkədə belə siyasi qüvvə yoxdur. 
Bizdə hər 5 ildən bir seçkiyə getməyib fasilə vermək ənənəsi var. Bu ənənəyə bağlı siyasi təşkilatlar radikal demokratik siyasi mübarizə metodlarından uzaqdırlar. Radikal demokratik siyasi qüvvə isə bizim ölkəmiz və bölgə üçün yad anlayışdı. Məsələn, prezidentin imzaladığı sənədlər, parlamentin qəbul etdiyi qanunlar, məhkəmənin verdiyi qərarların hansısa kriteriyalar əsasında tanınmaması, siyasi repressiyalar səbəbindən gizli fəaliyyətə üstünlük verilməsi, üzvlük və könüllülk fəaliyyətinin gizli saxlanılması metodlarından ölkədə yararlanan siyasi qüvvə yoxdur. Beləliklə, hazırda gedən seçki müzakirələr müxalif qüvvələri radikal və ya mötədil qruplara ayırmağa imkan vermir. Sadəcə seçki iştirakını təşviq edən REAL-a oppnnetlik edən AXCP əvvəlki illərin təcrübəsinə, mövcud maddi-insani çatışmazlıqlara söykənir. Amma hazırda hər iki tərəfin mövqeyində qeyri-müəyyənlik olduğu üçün bir qədər mübahisəli məqamlara diqqət çəkək. 
Tutaq ki, müxalifət indiki reallıqda parlamentdəki 125 yerin ən çoxu 43-nə, ən pis halda isə 25 yerə iddia edəcək. Xatırladım, parlamentdə səs çoxluğu 83 səslə təmin olunduğundan 43 yer qərarların qəbuluna təsir edə bilər. Kimlərəsə 43 rəqəmi bir az fantastik görünə bilər. Ona görə ən yaxşı halda 25 yeri qazanmaq, bununla da deputat fraksiyası qurmaq imkanı əldə edib həm yerli, həm də beynəlxalq aləmdə siyasi azlığın təmsilçisi kimi tanınmaq, parlamentdə qanunvericlik təşəbbüsləri üçün uyğun imkan əldə etməyə köklənmək olar. 
O zaman sual çıxır – 25 dairədə qalib gəlmək üçün müxalifət ən azı neçə dairədə yarışmalıdı? Hesab edək ki, ən əzı 50 dairədə müxalifət yüksək nəticə göstərməlidir. Bu zaman namizədlərin qeydiyyatı ilə bağlı əvvəlki illərin təcrübəsi yada düşür. Məlumdur ki, 2010-cu il parlament seçkisindən etibarən hakim siyasi rejim müxalif və müstəqil namizədlərin qeydiyyatı üçün süni əngəllər yaradır, bir növ namizədləri “süzgəcdən” keçirir. Nəticədə əksər seçki dairələrində (təxminən 80-85) süni alternativsizlik mühiti yaranır. Bəs bu perspektivə qarşı plan necə olacaq? 
Ümumiyyətlə, apardığım müşahidələr göstərir ki, 2005-dən bəri rejim nə prezident, nə də parlament seçkilərində rəqabət mühitinin, bununla da ölkə boyu siyasi canlanma yaranmasında maraqlı deyil. İnanmıram ki, bu taktikanı dəyişərək, nüfuzlu şəxslərin namizəd olmasına yaşıl işıq yandırsınlar. 
Ancaq hesab edək ki, REAL, Müsavat, AXCP və digər 2-3 siyasi qrup ölkə üzrə 70 seçki dairəsində mübarizə aparacaq. Çünki seçki dairələrinin yarıdan çoxunda namizədlərin qeydiyyatı seçki bloku yaratmağa və pulsuz efir vaxtı əldə etməyə imkan verir. Bəs seçki günü neçə namizədin qələbəsi tanınsa, parlamentin legitimliyi tanınacaq? 
Mənə elə gəlir ki, hazırda bütün siyasi qvvələr anlayır ki, onların ölkə boyu namizəd göstərməyə resursları yoxdur. Əgər bütün ölkə boyu namizəd irəli sürmək imkanı yoxdursa, nədən indidən geniş seçki koalisiyası yaratmaq yönündə müzakirəkər aparılmır? Məsələn, olmazmı ki, AXCP iki istiqamətdə – həm seçkiyə hazırlıq, həm də seçkiqabağı siyasi mühitin dəyişilməsi yönündə çalışmalar yürütsün. 
Proseslərə yeni qoşulanlara bəlkə də seçki asan gəlir. Amma az-çox təcrübəsi olanlar bilir ki, indiki şəraitdə seçki bir partiyanın görəcəyi iş deyil. Yox, əgər REAL və ya bir başqa partiyanı 25-30 dairədə yarışmaq qane edirsə, o zaman bu seçki milli səviyyəli seçki olmayacaq və siyasi canlanma yaranmayacaq. Eynilə AXCP də seçkidə iştirak hazırlığı aparmadan yalnız boykota köklənəcəksə, bunun səmərəsiz olacağını fərqində olmalıdı. Çünki prezident seçkilərindən fərqli olaraq, parlament seçkilərində onlarla dairədə fərdi qaydada iştraka maraqlı olan müstəqil və müxalif şəxslər var. Onların fərdi qaydada iştirakı boykotun effektini azaldacaq, hakimiyyətə beynəlxalq seçki müşahidə missiyaları üçün imitasiya xarakterli statistika düzəltməsini təmin edəcək. 
Mənə elə gəlir ki, yuxarıdakı suallara cavab verilmədən seçiciləri nə seçkidə fəal iştiraka, nə də seçkiqabağı mühitin təkmilləşməsi üçün kütləvi etirazlara səfərbər etmək mümkün olacaq. Ona görə də hər iki istiqamətdə təxirəsalınmadan çalışmalara başlamaqla mövcud siyasi qüvvələr seçki sonrası ağır ittihamlardan özlərini sığortalaya bilərlər.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s